• Mewn adroddiad i Iechyd Cyhoeddus Cymru yn 2014, darganfuwyd bod 11.3% o blant yng Nghymru yn ordew. Daethpwyd i’r casgliad bod 26% o blant a oedd yn dechrau yn yr ysgol â Mynegai Mas y Corff (BMI) afiachus. Mae hyn 4% yn uwch na’r ffigur yn Lloegr (1).
• Un o’r prif ffactorau sy’n cyfrannu at hyn, ochr yn ochr â diet gwael, yw diffyg gweithgarwch corfforol. Meddai Cyfarwyddwr Fforwm Gordewdra Cenedlaethol Cymru, Dr Nadim Haboudi ‘Mae gan blant gêmau cyfrifiadurol ac iPads ac maen nhw’n eistedd am oriau’ (2).
• Mewn astudiaeth gan Brifysgol Essex, gwelwyd bod dirywiad o 10% yn iechyd cardiofasgiwlar plant dros ddegawd(3). Riportiwyd gostyngiad hefyd yng ngallu plant i wneud ymarferion corfforol fel ‘sit-ups’ (4).
• Mae presenoldeb myopia (byrder golwg) ymhlith oedolion Ewropeaidd ifainc wedi dyblu dros yr hanner canrif diwethaf. Awgryma astudiaethau amrywiol mai mwy o amser yn yr awyr agored pan fydd golau’r haul yn llachar, yw’r ffordd o atal yr epidemig hwn(5).
• Darganfu Grahn et al. (1997) fod plant a fynychai gyfleuster gofal ‘allan yn yr awyr agored ymhob tywydd’ yn cymryd llai o ddiwrnodau o salwch o’u rhaglen na’u cyfoedion a fynychai gyfleuster gofal dydd trefol wedi’i amgylchynu gan adeiladau tal(6).
• Mewn astudiaeth a gynhaliwyd gan Morris et al. (2002) gwelwyd bod cyfres o naw gweithgaredd a oedd yn cysylltu gweithgarwch garddio gydag addysg maeth, wedi arwain at newidiadau sylweddol i ymddygiad bwyta’r myfyrwyr ac wedi cynyddu ymwybyddiaeth o’r amgylchedd(7).

1. Iechyd Cyhoeddus Cymru: Rhaglen Mesur Plentyndod Cymru. Adroddiad Blynyddol 2015.
2. http://www.wales.nhs.uk/sitesplus/888/page/677952Adroddiad gan Newyddion y BBC. Gorffennaf 31^st 2014 ‘Dros un o bob 10 o blant Cymru’n dechrau yn yr ysgol yn ordew’ http://www.bbc.co.uk/news/uk-wales-
3. Astudiaeth Prifysgol Essex; Adroddiad yn y Guardian Rhagfyr 22^ain 2009. Dyfyniad yn adroddiad yr Ymddiriedoaleth Genedlaethol, ‘Natural Childhood’ tudalen 5.
4. Acta Paediatrica (2011); Adroddiad yn y Guardian Mai 21^ain 2011.Dyfyniad yn Adroddiad yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, ‘Natural Childhood’ p5.
5. Adroddiad yn Nature. Mawrth 18^fed 2015 ‘The Myopia Boom’ http://www.nature.com/news/the-myopia-boom-1.17120
6. Grahn et al. (1997) dyfyniad gan Rickenson et al. (2004) ‘A Review of Research on Outdoor Learning’ Sefydliad Cenedlaethol er Ymchwil i Addysg a Choleg King’s, Llundain’. Tudalen 40.
7. Morris et al. (2002) dyfyniad gan Rickenson et al. (2004) ‘A Review of Research on Outdoor Learning’ Sefydliad Cenedlaethol er Ymchwil i Addysg a Choleg King’s, Llundain’. Tudalen 40.

• Dangosodd astudiaethau amrywiol fod treulio amser yn yr awyr agored, yn gwerthfawrogi natur, cyn 11 oed, yn darogan cred bositif yn yr amgylchedd yn y dyfodol. Dangosodd astudiaeth gan Bixler (2002) fod pobl ifanc yn eu harddegau, a oedd wedi chwarae mewn diffeithwch, â chanfyddiad mwy positif o amgylcheddau naturiol, gweithgareddau hamdden awyr agored ac amgylcheddau galwedigaethol awyr agored. Mewn astudiaeth o oedolion yn yr Almaen gan Ewert et al. (2005) gwelwyd bod y rheiny a oedd wedi cael mwy o gyswllt â natur fel plentyn yn dangos lefelau uwch o ‘ddig yn erbyn diffyg amddiffyniad i natur’. (1).
• Mae yna ddadl ynghylch y ffactorau sy’n angenrheidiol i feithrin agweddau positif at yr amgylchedd. Pwyntia rhai at bwysigrwydd chwarae’n rhydd. Dadl eraill yw fod ymwybyddiaeth/gwerthoedd amgylcheddol yn datblygu pan ‘gymerir mesurau penodol o fewn y profiad dysgu awyr agored i ganolbwyntio ar faterion o’r fath’ Dillon et al (2004). (2). Yn ymarferol, os yw plant yn cael y cyfle i elwa ar sesiynau strwythuredig ac anstrwythuredig mewn lleoliadau naturiol, yna mae canlyniadau positif yn debygol.
• Cynigiodd E.O Wilson y ddamcaniaeth bioffilia, sef bod cwlwm greddfol a chynhenid rhwng pobl a mathau eraill o fywyd. Yn ei gofiannau, dywed mai ‘profiad ymarferol ar adeg allweddol, ac nid gwybodaeth systematig, sy’n cyfrif wrth greu naturiaethwr.’(3).
• D Orr, ac F Capra, oedd y cyntaf i fathu’r term ‘eco-lythrennedd’ yn y 1990au. Cyfeiria hyn at ‘…ddeall egwyddorion trefniant cymunedau ecolegol a defnyddio’r egwyddorion hynny i greu cymunedau dynol cynaliadwy… Byddai cymdeithas eco-lythrennog yn gymdeithas sydd ddim yn dinistrio’r amgylchedd naturiol y mae’n dibynnu arno.’ Trwy astudio systemau naturiol, daw dealltwriaeth ddyfnach o ryngddibyniaeth systemau byw i’r amlwg. (4).

1. Gweler Louv, R 2005 ‘Last Child in the Woods. Saving Our Children from Nature-Deficit Disorder’. Algonquin Books of Chapel Hill. Tudalen 150.
2. Gweler Bird, W & RSPB (2007) ‘Natural Thinking: Investigating the Links between the Natural Environment, Biodiversity and Mental Health’. Cyhoeddiad Cyntaf. Tudalen 53.
3. Dillon et al (2004) ‘A Review of Research on Outdoor Learning’. Sefydliad Cenedlaethol er Ymchwil i Addysg a Choleg King’s, Llundain. Tudalennau 52.
4. https://en.wikipedia.org/wiki/Ecological_literacy

Theori Adfer Sylw ac Ymddygiad

• Cynigiodd Kaplan (1995) Theori Adfer Sylw, ble mae natur yn gostwng blinder meddwl cyfeiriedig (1).
• ‘Yr amgylchedd naturiol yw’r amgylchedd mwyaf adferol ac mae’n galluogi’n hymennydd i adfer ac i ganolbwyntio’n uniongyrchol unwaith eto.’ Dr Bird (2007) (2).
• Mae Dr Bird yn nodi dros gant o bapurau ymchwil sy’n cefnogi rôl yr amgylchedd naturiol wrth adfer sylw. (3).
• Dangosodd Kuo a Sullivan (2001) fod modd lleddfu symptomau fel teimlo’n groendenau, ymddwyn yn fyrbwyll ac yn grac/ymosodol, trwy gyswllt gyda’r amgylchedd naturiol. (4).

1. Gweler Bird, W (2007) Natural Thinking: Investigating the Links between the Natural Environment, Biodiversity and Mental Health. RSPB. Cyhoeddiad Cyntaf. Tudalen 39.
2. Bird, W (2007) wedi’i ddyfynnu yn Dillon, J (2011) ‘Understanding the Diverse Benefits of Learning in Natural Environments. Coleg King’s, Llundain. Tudalen 9.
3. Kuo FE & Sullivan WC (2001) Aggression and Violence in the Inner City: Effects of Environment via Mental Fatigue. Environment and Behaviour 33. Rhif 4. Gorffennaf 2001. Tudalennau 543-571.
4. Kuo FE & Sullivan WC (2001) Environment and Crime in the Inner City. Does Vegetation Reduce Crime? Environment and Behaviour 33. 2001. Tudalen 343.

Arddulliau dysgu

• Adroddodd Swarbrick et al. (2004) y gwelwyd newid amlwg mewn hunan effeithiolrwydd a hunan werth wedi mabwysiadu dull ysgol y goedwig. Roedd ‘plant tawel yn gallu mynegi eu hunain yn well, gwelwyd cynnydd mewn hyder, a chyfranogiad positif o blith plant fyddai fel arfer yn tarfu ar y wers’. (1)

1. Swarbrick et al. (2004) wedi’i ddyfynnu yn Dillon, J (2011) ‘Understanding the Diverse Benefits of Learning in Natural Environments. Coleg King’s, Llundain tudalen 9.

Anhwylder Gorfywiogrwydd Diffyg Canolbwyntio (ADHD)

• Dywed Bird (2007) fod ‘amser gwyrdd’ yn gallu chwarae rhan bwysig wrth helpu gostwng symptomau ADHD (1).
• Gall symptomau plant ag ADHD wella hyd at 30% trwy weithgareddau yn myd natur, o gymharu â gweithgareddau mewn lleoliad awyr agored trefol, a gwella deirgwaith o gymharu ag amgylchedd dan do.(2).

1. Bird, W (2007) Natural Thinking: Investigating the Links between the Natural Environment, Biodiversity and Mental Health. RSPB. Cyhoeddiad Cyntaf tudalen 77.
2. Faber Taylor et al. (2001) Coping with ADHD: The Surprising Connection to Green Play Settings. Environment and Behaviour. 33 (Jan 2001). Tudalennau 54-77.

Effeithiau Gwybyddol

• Cynhaliodd Rickenson et al. (2004), ar ran Y Sefydliad Cenedlaethol er Ymchwil i Addysg (NfER), sef sefydliad sydd wedi’i leoli yn y Deyrnas Unedig, adolygiad cymheiriaid helaeth o ymchwil i ddysgu awyr agored. Daeth NfER(2004) i’r casgliad bod “gwaith maes yn gallu cael effaith bositif ar y cof hirdymor oherwydd natur gofiadwy y lleoliad gwaith maes…Mae yna atgyfnerthu’n digwydd rhwng yr affeithiol a’r gwybyddol, gyda’r naill yn dylanwadu ar y llall ac yn darparu pont at ddysgu trefn uwch” tudalen 34 (1).
• Adroddodd NfER (2004) ynghylch nifer o astudiaethau a oedd yn cynnig tystiolaeth meintiol a thystiolaeth o hanesion penodol, ar gyfer gwell cyrhaeddiad o ganlyniad i ymgysylltiad â phrosiectau ar dir yr ysgol. Er enghraifft, roedd astudiaeth gan SEER (California State Education and Environment Roundtable) yn cymharu ysgolion fu’n dilyn cyfran sylweddol o’u cwricwlwm mewn cyd-destun naturiol, cymunedol neu leol a oedd yn defnyddio cyfarwyddyd yn seiliedig ar broblem a dulliau â’r dysgwr yn y canol, gyda’r rheiny a oedd wedi dysgu trwy ddull traddodiadol yn yr ystafell ddosbarth. Gwelwyd po fwyaf o sesiynau yr oedd yr ysgol wedi’u cynnal tu allan i’r ystafell ddosbarth, yr uchaf oedd eu sgôr mewn darllen, gwyddoniaeth a mathemateg. Roedd eu cyfraddau presenoldeb hefyd yn uwch ynghyd â’u cyfartaleddau pwyntiau gradd (dull o fesur cyrhaeddiad academaidd yn yr Unol Daleithiau). (2).
• Daeth NfER (2004) i’r casgliad ‘Er gwaethaf tystiolaeth sylweddol o botensial gwaith maes i godi safonau cyrhaeddiad a gwella agweddau tuag at yr amgylchedd, mae yna dystiolaeth sy’n awgrymu bod y gwaith maes sy’n cymryd lle yn y Deyrnas Unedig, ac yn rhai ardaloedd eraill o’r byd, wedi’i gyfyngu’n sylweddol, yn enwedig mewn gwyddoniaeth’. (3).

1. NfER(2004) ‘A Review of Research on Outdoor Learning.’ tudalen 24.
2. NfER(2004) ‘A Review of Research on Outdoor Learning.’ tudalen 34.
3. NfER (2004) ‘A Review of Research on Outdoor Learning.’ tudalen 5.

Sgiliau Cymdeithasol

• Nododd Nundy (2001) yn ystod gwaith maes preswyl yn yr awyr agored, fod y tasgau gwaith tîm yr oedd y plant 10 ac 11 oed yn cymryd rhan ynddynt, yn cael effaith bositif ar eu sgiliau cydweithredu, rhinweddau arweinyddiaeth, dyfalbarhad, dibynadwyedd, menter ac ysgogiad.

1. Nundy (2001) wedi’i ddyfynnu yn Dillon et al. (2005) ‘Engaging and Learning with the Outdoors- The Final Report of the Outdoor Classroom in a Rural Context Action Research Project.’ Y Sefydliad Cenedlaethol er Ymchwil i Addysg. Tudalen 29.

Ymddygiad

• Mewn adroddiad gan Ofsted yn gwerthuso rôl dysgu tu allan i’r ystafell ddosbarth, roedd ymchwilwyr wedi darganfod ‘..Yn y mwyafrif o ysgolion yr ymwelwyd â hwy, roedd yna gred y gallai dysgu tu allan i’r ystafell ddosbarth helpu goresgyn ymddygiad anodd yn hytrach na’i fod yn ffactor risg ychwanegol. Roedd y disgyblion a’r myfyrwyr eu hunain yn cefnogi’r farn hon, gan ddweud mai un o atyniadau dysgu tu allan i’r ystafell ddosbarth oedd fod pawb yn ymddwyn yn dda am eu bod yn llawn ysgogiad ac yn actif. Mewn ystod eang o enghreifftiau o ddysgu tu allan i’r ystafell ddosbarth a welwyd tu allan i’r ystafell ddosbarth, ni welodd yr arolygwyr unrhyw beth ond ymddygiad da neu dda iawn.’ Roedd hyn yn adleisio adroddiad cynharach gan Ofsted a ddangosodd fod agweddau disgyblion, a’u hymddygiad, yn ystod gweithgareddau awyr agored neu anturus yn dda ac yn aml yn rhagorol ‘gydag ymatebion aeddfed i sefyllfaoedd heriol’. (1)
• Adroddodd Kaplan (1995) fod 50% yn llai o drosedd a thrais yn y cartref mewn teuluoedd a oedd yn gallu gweld llystyfiant yn eu golygfa, o gymharu â’r rheiny heb olygfa o lystyfiant. Dengys hyn y berthynas gref rhwng amgylcheddau naturiol, hwyliau ac ymddygiad. (5)

• Ofsted (2008) ‘Learning Outside the Classroom. How far should you go?’ HM Inspectorate for Schools in England.

• Kaplan, S (1995) wedi’i ddyfynnu yn Dillon, J (2011) ‘Understanding the Diverse Benefits of Learning in Natural Environments. Coleg King’s, Llundain. Tudalen 8.

Creadigrwydd

• Mae ymchwilwyr wedi gweld bod chwarae plant mewn amgylcheddau naturiol yn fwy amrywiol, dychmygus a chreadigol na chwarae plant mewn lleoliadau eraill (Cobb, 1977; Faber Taylor et al, 1998) a bod chwarae creadigol yn annog datblygiad iaith, sgiliau cymdeithasol a chydweithio (Fjortoft & Sageie, 2000; Moore & Wong, 1997). (1)

1. Dyfyniad o Strife & Downey (2011) Childhood Development and Access to Nature. A New Direction in Environmental Inequality Research. http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC3162362/

• Roedd astudiaeth gan UNICEF i lesiant mewn plentyndod yn y Deyrnas Unedig, Sbaen a Sweden yn edrych ar y ffactorau sy’n cyfrannu, ym marn plant, at eu hapusrwydd. Ynghyd ag amser gyda’r teulu, crybwyllwyd amser allan yn yr awyr agored yn gyson ar draws y tair gwlad. ‘Roedd plant llawer yn fwy tebygol o siarad am yr awyr agored a champau actif eraill…na chrybwyll teledu, defnyddio’r rhyngrwyd neu chwarae gêmau cyfrifiadurol fel rhan o ddiwrnod da.’ (1).
• Mewn adroddiad yn ‘Natural Childhood’ yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol, crybwyllir arolwg yn 2011 a ddatgelodd fod 80% o’r bobl a riportiodd y lefelau uchaf o hapusrwydd yn y Deyrnas Unedig yn dweud bod ganddynt gysylltiad cryf â’r byd naturiol, o gymharu â llai na 40% o’r rheiny oedd fwyaf anhapus.(2)
• Dangosodd astudiaeth gan Wells & Evans (2003) fod amser ym myd natur yn gostwng straen ac yn cynyddu ymdeimlad o hunanwerth ymhlith plant a oedd wedi dioddef straen yn eu bywydau.(3).
• Mae Cymdeithas y Plant, mewn cydweithrediad â’r New Economics Foundation, yn argymell Pum Llwybr at Lesiant i blant ac oedolion ifainc. Dyma yw’r pum peth hynny: cysylltu, cadw i ddysgu, bod yn actif, cymryd sylw, bod yn greadigol a chwarae . Gellir cyflawni pob un o’r rhain trwy gyfuniad o weithgarwch strwuthuredig ac anstrwythuredig yn yr awyr agored. (4).

1. Nairn A (2011) ‘Children’s Well-being in UK, Sweden and Spain: The Role of Inequality and Materialism’. Sefydliad Ymchwil Cymdeithasol Ipsos MORI ar gyfer UNICEF. Tudalen 29.
2. Reynolds, F (2011) ‘People and Nature: A paper from Fiona Reynolds to the Ministerial Advisory Panel of NEWP.’ Dyfyniad yn ‘Natural Childhood’ yr Ymddiriedolaeth Genedlaethol. Tudalen 8.
3. Wells, N & Evans,G (2003) dyfyniad yn Bird, W (2007) ‘Natural Thinking: Investigating the Links between the Natural Environment, Biodiversity and Mental Health’. RSPB. Cyhoeddiad Cyntaf. Tudalennau 40-45, 80.
4. www.childrenssociety.org.uk/ways-to-well-being

• Daeth Thompson & Ward (2006)(1) i’r casgliad fod profiad yn yr awyr agored yn cyfrannu at ddatblygiad hunanddelwedd bositif. Maent yn mynd ymlaen i ddweud ‘Gall hyder yn eich gallu a’ch profiad o ddelio gydag ansicrwydd fod yn bwysig i helpu pobl ifanc wynebu’r byd ehangach a datblygu gwell sgiliau cymdeithasol.’
• Mewn astudiaeth gan Pretty et al (2007) (2) gwelwyd bod gwelliant sylweddol yn hunanbarch plant ar ôl gosod cwrs cyfeiriadu i’w hannog i ymgysylltu â gofod gwyrdd. Daeth yr astudiaeth hefyd i’r casgliad fod ‘Wynebu heriau mewn diffeithwch yn rhoi profiad o lwyddiant dyddiol i gyfranogwyr sy’n helpu herio hen gredoau negyddol ac yn gwneud iddynt edrych ar eu hunain mewn ffordd newydd, fwy positif a realistig…Mae hunanbarch a hwyl yn ddangosyddion pwysig ar gyfer llesiant presennol a llesiant yn y dyfodol ac felly’n effeithio ar lwybrau bywyd oedolion a phlant.’(pp 22, 26).
• Daeth Pretty et.al (2009) hefyd i’r casgliad fod chwarae’n rhydd ym myd natur ar oed ifanc yn gallu cyfrannu at ddarogan dewisiadau yn y ffordd o fyw fel oedolyn. Er neghraifft, roedd y rheiny a gafodd blentyndod yn llawn rhyddid yn yr awyr agored yn dueddol o ymgysylltu’n fwy â lleoedd naturiol, bod yn actif a meithrin cysylltiad â phobl a’r gymdeithas, bwyta bwydydd iach, bod yn aelodau o grwpiau a gwirfoddoli’n fwy(3).

1. 1. Thompson & Ward (2006) dyfyniad yn RSPB ‘Every Child Outdoors Wales: Children Need Nature. Nature Needs Children’. Tudalen 4.
   2. Pretty et al. (2007)’ Nature, Childhood, Health and Life Pathways’. Tudalennau 22, 26. http://www.lotc.org.uk/wp-content/uploads/2011/04/Nature-Childhood-and-Health-iCES-Occ-Paper-2009-2-FINAL.-1-.pdfUniversity of Essex 2009.
   3. Pretty et al (2009) dyfyniad yn RSPB ‘Every Child Outdoors: Children Need Nature. Nature Needs Children’. Tudalen 8.